Thắng lưỡi là lớp màng mỏng niêm mạc hình tam giác nằm ở dưới lưỡi, có tác dụng tham gia điều chỉnh sự vận động chức năng của lưỡi.

 Tật dính thắng lưỡi là  gì?

Dính thắng lưỡi là tật bẩm sinh nhẹ do dây thắng lưỡi ngắn và làm hạn chế cử động bình thường của lưỡi, bệnh có thể di truyền. Khoảng 4%-5% ở trẻ sơ sinh bị tật này. Khi khám theo dõi sức khỏe định kỳ trong tháng đầu sau sinh hoặc khi tiêm chủng, trẻ có thể được phát hiện bị dính thắng lưỡi. Tuy nhiên cũng có trường hợp trẻ được phát hiện bị dính thắng lưỡi trễ hơn sau vài tháng khi thấy trẻ bú hoặc phát âm khó, lên cân chậm. Tật dính thắng lưỡi gặp ở bé trai nhiều hơn bé gái, tỉ lệ 3:1. Dính thắng lưỡi có thể gặp ở mức dính thắng lưỡi nhiều (còn gọi là dính thắng lưỡi hoàn toàn) hoặc dạng dính thắng lưỡi nhẹ (còn gọi là dính thắng lưỡi một phần do thắng lưỡi ngắn).

Làm sao phát hiện trẻ bị  dính thắng lưỡi

Dính thắng lưỡi là nguyên nhân làm trẻ gặp khó khăn trong phát âm và ăn uống.

Tùy thuộc lứa tuổi và mức độ dính thắng lưỡi nhiều hay ít, biểu hiện của dính thắng lưỡi như sau:

• Thắng lưỡi ngắn, cử động lưỡi bị hạn chế.
• Đầu lưỡi không thè ra ngoài môi được.
• Đầu lưỡi không thể đụng nóc vòm họng.
• Điển hình của dính thắng lưỡi thường gặp là khi trẻ khóc, đầu lưỡi trẻ hình trái tim do cử động ra phía trước và ra sau của lưỡi bị giới hạn.
• Đầu lưỡi khi thè lưỡi thay vì thấy nhọn thì có vẻ phẳng hay vuông.
• Đầu lưỡi có hình V hay hình trái tim.
• Các răng cửa hàm dưới có thể bị nghiêng hoặc giữa hai răng cửa hàm dưới bị hở.
• Trẻ bú khó và phát âm cũng khó khăn.

Phân loại mức độ dính thắng lưỡi

Phân loại mức độ dính thắng lưỡi dựa theo chiều dài thắng lưỡi đo được từ nơi bám ở sàn miệng đến vị trí bám vào lưỡi:

• Mức độ 1: dính thắng lưỡi nhẹ từ 12-16 mm
• Mức độ 2: dính thắng lưỡi trung bình từ 8-11 mm
• Mức độ 3: dính thắng lưỡi nặng từ 3-7 mm
• Mức độ 4: dính thắng lưỡi hoàn toàn dưới 3 mm

Dính thắng lưỡi, khi nào cần can thiệp?

• Khi phát hiện trẻ bị dính thắng lưỡi cha mẹ nên đưa trẻ đến khám chuyên khoa Nhi để được đánh giá chính xác trẻ mức độ dính thắng lưỡi để xác định có cần phải cắt hay không vì có những trường hợp trẻ bị dính thắng lưỡi ít với dây thắng lưỡi mỏng thì không cần phải can thiệp phẫu thuật.
• Chỉ định phẫu thuật được đặt ra khi nào dây dính này ảnh hưởng đến việc bú của bé như bé bú khó, bú rất lâu, bé tăng cân chậm.
• Trẻ sơ sinh nếu phát hiện dính thắng lưỡi ở mức độ 1 và 2 sẽ được bác sĩ thăm khám, đánh giá và tiếp tục theo dõi thêm, trông chờ vào khả năng tự giãn của thắng lưỡi. Thông thường, những trẻ dính thắng lưỡi nhẹ, hầu như không ảnh hưởng hoạt động ăn uống, phát âm và có thể tự điều chỉnh ổn. Trường hợp trẻ bị dính thắng lưỡi nhiều và ảnh hưởng đến việc bú thì cần chỉ định cắt sớm, khi dính thắng lưỡi gây ra ảnh hưởng cho việc phát âm thì cần chỉ định cắt trước giai đoạn phát triển ngôn ngữ của trẻ.
• Kỹ thuật cắt thắng lưỡi tùy thuộc lứa tuổi của trẻ. Đối với trẻ dưới 3 tháng tuổi, đầu trẻ được giữ chặt có thể chỉ bôi hoặc tiêm thuốc tê và dùng dao điện cắt thắng lưỡi. Trẻ có thể được bú ngay sau khi cắt thắng lưỡi. Đối với trẻ lớn hơn, trẻ có thể cắt thắng lưỡi dưới gây tê hay gây mê, dùng máy cắt đốt hay dao mổ để cắt thắng lưỡi sau đó khâu lại đợi vài tuần sau vết thương mới lành.

Thời điểm cắt thắng lưỡi phù hợp?

Thời gian lý tưởng để phẫu thuật cắt thắng lưỡi cho bé là từ 3- 6 tháng vì:

• Trẻ đủ khỏe mạnh để chịu đựng tốt để bác sĩ tiến hành phẫu thuật.
• Nên cắt thắng lưỡi sớm với trẻ bị dính thắng lưỡi mức độ nặng, vì tật dính thắng lưỡi để càng để lâu sẽ ảnh hưởng đến chức năng ăn uống, phát triển ngôn ngữ, và thẩm mỹ của trẻ.

Cách phòng tránh dị tật dính thắng lưỡi cho trẻ

Tật dính thắng lưỡi gặp ở bé trai nhiều hơn bé gái, tỉ lệ 3:1. Đây là dị tật bẩm sinh nên không thể phòng tránh, tuy nhiên phụ huynh có thể phát hiện dị tật bẩm sinh này ngay sau khi sinh bằng cách cho trẻ khám sức khỏe tổng quát sau sinh, hoặc khám sức khỏe tổng quát định kỳ. Thông qua quan sát lưỡi, bác sĩ có thể phát hiện dị tật.

Tài liệu tham khảo

1. Segal LM, Stephenson R, Dawes M, Feldman P. Prevalence, diagnosis, and treatment of ankyloglossia: methodologic review. Can Fam Physician. 2007 Jun;53(6):1027-33. PMID: 17872781; PMCID: PMC1949218.
2. Notestine G. The importance of the identification of ankyloglossia (short lingual frenulum) as a cause of breastfeeding problems. J Hum Lact 1990;6(3):113-5
3. Griffiths D. Do tongue ties affect breastfeeding? J Hum Lact 2004;20(4):409-14.
4. Hogan M, Westcott C, Griffiths M. Randomized, controlled trial of division of tongue-tie in infants with feeding paroblems. J Paediatr Child Health 2005;41(5-6):246-50.
5. Tongue-tie (ankyloglossia). American Academy of Otolaryngology-Head and Neck Surgery. http://www.entnet.org/content/tongue-tie-ankyloglossia. Accessed Feb. 13, 2018.
6. Tongue-tie (ankyloglossia) - Symptoms and causes - Mayo Clinic 
7. Tongue-tie (ankyloglossia) - Diagnosis and treatment - Mayo Clinic
8. Bệnh viện Nhi đồng 1. (2020). Phác đồ điều trị Nhi khoa. Nhà xuất bản y học